Bij opschorting verklaart de rechter u schuldig, maar spreekt hij geen straf uit. Bij uitstel krijgt u wel een straf, maar die wordt niet uitgevoerd zolang u zich aan de proeftijd houdt. Probatie betekent voorwaarden met begeleiding: gekoppeld aan een uitstel, het probatie-uitstel, of als aparte probatiestraf.

Het verschil in één tabel
De drie opties verschillen vooral in één punt: of er een straf wordt uitgesproken, en wat er gebeurt als u in de fout gaat.
| Opschorting | Uitstel (gewoon of met probatie) | Probatiestraf | |
|---|---|---|---|
| Straf uitgesproken? | Nee, alleen schuld vastgesteld | Ja, maar niet (volledig) uitgevoerd | Ja, de probatie is zelf de straf |
| Wanneer mogelijk | Misdrijf met een straf van niveau 1 tot 6 | Opgelegde straf niet hoger dan niveau 3 | Als de rechter een straf van niveau 1 of 2 oplegt |
| Duur | Proeftijd van 1 tot 5 jaar | Uitstel van 1 tot 5 jaar | 6 tot 12 maanden (niveau 1), meer dan 12 maanden tot 2 jaar (niveau 2) |
| Uw instemming nodig? | Ja | Gewoon uitstel: nee. Probatie-uitstel: u verbindt zich ertoe de voorwaarden na te leven (art. 65 §2) | Ja |
| Voorwaarden | Geen probatievoorwaarden meer | Bij probatie-uitstel: algemene en bijzondere voorwaarden | Voorwaarden met begeleiding |
| Bron | art. 64 Sw | art. 65 Sw | art. 44 en 36 Sw |
Woorden als "voorwaardelijke straf" of "celstraf met uitstel" betekenen in de wet hetzelfde: een straf met uitstel van tenuitvoerlegging.
Opschorting: schuldig, maar geen straf
Bij opschorting stelt de rechter vast dat de feiten bewezen zijn, maar hij spreekt geen veroordeling uit.
De rechter kan dat alleen doen als u ermee instemt, zelf of via uw advocaat.
Aan de opschorting hangt een proeftijd van één tot vijf jaar.
Blijft de opschorting overeind, dan eindigt de vervolging definitief.
Leidt een nieuw misdrijf tijdens de proeftijd tot een gevangenisstraf van minstens zes maanden, dan kan de rechtbank de opschorting herroepen (art. 64 §4 Sw).
Meer over de voorwaarden leest u in ons artikel over opschorting van straf.
Uitstel: een straf die niet wordt uitgevoerd
Bij uitstel spreekt de rechter een straf uit, maar hij bepaalt dat die geheel of gedeeltelijk niet wordt uitgevoerd.
Dat kan alleen bij een straf die niet hoger is dan niveau 3. Het uitstel duurt minstens één en hoogstens vijf jaar.
Niet elke straf kan met uitstel.
Een werkstraf, een probatiestraf, een straf onder elektronisch toezicht of een verbeurdverklaring kan de rechter niet uitstellen.
Meer achtergrond vindt u in ons artikel over het uitstel in strafzaken.
Probatie-uitstel: uitstel met voorwaarden
Bij probatie-uitstel is het uitstel gekoppeld aan voorwaarden die u moet naleven, met begeleiding door een justitiehuis.
Drie algemene voorwaarden gelden altijd: geen nieuwe misdrijven plegen, een vast adres hebben en ingaan op oproepingen.
De rechter kan bijzondere voorwaarden toevoegen. Dat kan een opleiding zijn, een integratietraject richting de arbeidsmarkt of een ambulante behandeling.
De probatiestraf: probatie als straf op zich
De probatiestraf is een hoofdstraf: de rechter legt alleen voorwaarden met begeleiding op, zonder gevangenisstraf met uitstel.
De rechter kan ze alleen opleggen bij een straf van niveau 1 of 2, en alleen als u ermee instemt.
De autonome probatiestraf bestond al sinds 2016.
Hoe die eerder werkte, leest u in ons artikel over de autonome probatiestraf en opschorting.
Wat het nieuwe Strafwetboek veranderde
Het nieuwe Strafwetboek werkt met acht strafniveaus, waarin werkstraf, elektronisch toezicht en probatiestraf naast de gevangenisstraf staan als hoofdstraffen (art. 36 Sw).
Voor dit onderwerp zijn er drie verschillen met vroeger:
- de regels staan nu in het Strafwetboek zelf, niet meer in de wet van 29 juni 1964;
- aan een opschorting worden geen probatievoorwaarden meer gekoppeld;
- de artikelen 64 en 65 stellen geen voorwaarde meer over eerdere veroordelingen.
Nieuw is ook de veroordeling bij schuldigverklaring (art. 51 Sw). De rechter kan ze uitspreken bij een straf van niveau 1 of 2, als de feiten van geringe ernst zijn of als er zoveel tijd verstreken is dat een andere straf niet zinvol is.
Dat is wel een veroordeling, geen opschorting.
Gaat het om feiten van vóór 1 september 2026, dan kunnen de oude regels nog spelen, tenzij de nieuwe wet milder is.
Het arsenaal werd al eerder groter: lees over de uitbreiding van het strafrechtelijk arsenaal.
Wat staat er op uw strafregister?
Een opschorting is geen veroordeling en staat in de regel niet op het gewone uittreksel uit het strafregister.
Een straf met uitstel staat op uw uittreksel. Een probatiestraf is ook een veroordeling, maar staat niet op het gewone uittreksel (model 595 en 596.1).
Politie, parket en sommige overheden zien in het centraal strafregister meer dan wat op uw uittreksel staat.
Welke wet geldt? Sinds 1 september 2026 staan opschorting, uitstel en probatiestraf in het nieuwe Strafwetboek (artikelen 44, 64 en 65).
Veelgestelde vragen
Kan ik zelf om opschorting vragen?
Ja, uw advocaat kan op de zitting een opschorting vragen. De rechter beslist, en hij kan ze alleen toekennen als u instemt.
Hoe lang blijft een voorwaardelijke straf staan?
Het uitstel zelf duurt één tot vijf jaar.
Hoe lang de veroordeling daarna zichtbaar blijft, hangt sinds 1 september 2026 af van de straf. Lichte straffen worden na drie jaar automatisch uitgewist (art. 619 Sv), sommige andere verdwijnen na drie jaar van het gewone uittreksel (art. 595 Sv).
Voor de overige veroordelingen is uitwissing en eerherstel nodig (art. 621 Sv).
Wat gebeurt er als ik de probatievoorwaarden niet naleef?
Bij ernstige niet-naleving kan het probatie-uitstel worden herroepen. De uitgestelde straf kan dan alsnog uitgevoerd worden.
Hoe dat verloopt, leest u in ons artikel over de herroeping van probatie.
Wat is het verschil tussen probatie-opschorting en probatie-uitstel?
Onder de oude wet kon de rechter voorwaarden koppelen aan een opschorting of aan een uitstel. Het nieuwe Strafwetboek kent die voorwaarden alleen nog bij uitstel.
Vraag de mildste haalbare beslissing aan
Of een opschorting, uitstel of probatie haalbaar is, hangt af van de feiten en uw verleden. Ook wat u kunt tonen over werk, gezin en herstel telt mee.
Dat bereidt u best voor ruim vóór de zitting.
Ons kantoor bekijkt uw dossier en bespreekt welke vraag aan de rechter realistisch is. Meer over onze aanpak leest u op de pagina advocaat strafrecht in Antwerpen.
Ons advocatenkantoor in Antwerpen is altijd bereikbaar: bel +32 476 22 04 02 of stuur een bericht via het contactformulier.


