Een aanhoudingsbevel is de beslissing van de onderzoeksrechter om een verdachte langer van zijn vrijheid te beroven. Die beslissing valt binnen 48 uur na de arrestatie, na een verhoor waarbij de advocaat aanwezig mag zijn. Daarna beslist binnen vijf dagen de raadkamer.
Wat is een aanhoudingsbevel?
Een aanhoudingsbevel is een schriftelijke en gemotiveerde beslissing van de onderzoeksrechter waarmee de vrijheidsbeneming na 48 uur kan doorlopen.
Het bevel vermeldt het feit, de wetsbepaling die erop van toepassing is en de redenen waarom de rechter de aanhouding nodig vindt.
Een aanhoudingsbevel is geen straf. De wet verbiedt uitdrukkelijk om de hechtenis te gebruiken als straf of als onmiddellijke bestraffing.
Het gaat ook niet om een Europees aanhoudingsbevel. Dat dient om iemand tussen EU-landen over te leveren en heeft eigen regels, die u leest bij het Europees aanhoudingsbevel.
Van arrestatie tot aanhoudingsbevel in vier stappen
Tussen de arrestatie en het aanhoudingsbevel liggen vier stappen, die samen binnen 48 uur moeten passen.
Stap 1: Arrestatie en politieverhoor
De politie arresteert de verdachte en verhoort hem. Vóór dat verhoor heeft hij recht op vertrouwelijk overleg met een advocaat.
Stap 2: De procureur des Konings vordert een onderzoeksrechter
De procureur des Konings beslist of hij de verdachte laat vrijlaten of ter beschikking stelt van een onderzoeksrechter.
Alleen een onderzoeksrechter kan een aanhoudingsbevel geven. De procureur kan dat niet.
Stap 3: Het verhoor bij de onderzoeksrechter
Vóór hij een aanhoudingsbevel geeft, moet de onderzoeksrechter de verdachte verhoren en zijn opmerkingen horen.
De verdachte mag zich bij dat verhoor laten bijstaan door zijn advocaat, die ook opmerkingen mag maken. De rechter laat de advocaat tijdig weten waar en wanneer het verhoor plaatsvindt.
Dat verhoor heet in de praktijk de voorleiding. Familie is er niet bij.
Stap 4: Beslissing en betekening
De onderzoeksrechter beslist en laat het aanhoudingsbevel aan de verdachte betekenen binnen 48 uur.
Wordt die termijn overschreden zonder geldig bevel, dan moet de verdachte vrij.
Wanneer mag een onderzoeksrechter iemand aanhouden?
Een onderzoeksrechter mag alleen aanhouden bij volstrekte noodzakelijkheid voor de openbare veiligheid, met ernstige aanwijzingen van schuld en voor een feit van minstens strafniveau 2.
De voorwaarden op een rij:
- Er zijn ernstige aanwijzingen van schuld.
- Het feit kan leiden tot een straf van niveau 2 of zwaarder.
- De aanhouding is volstrekt noodzakelijk voor de openbare veiligheid.
- Voor feiten met een straf tot niveau 4 (voor sommige misdrijven tot niveau 3) komt daar bij: ernstige redenen om te vrezen dat de verdachte nieuwe misdrijven pleegt, vlucht, bewijs laat verdwijnen of zich met derden afspreekt.
De rechter moet die redenen in het bevel uitschrijven met de concrete omstandigheden van de zaak.
Onder het oude Strafwetboek werkte deze regel met jaren gevangenisstraf. Teksten die nog een drempel van een jaar of vijftien jaar noemen, zijn dus niet meer actueel.
De mogelijke beslissingen van de onderzoeksrechter
Na het verhoor heeft de onderzoeksrechter grofweg vijf mogelijkheden, van een vrijlating tot een aanhoudingsbevel in de gevangenis.
| Beslissing | Wat het betekent |
|---|---|
| Vrijlating zonder voorwaarden | De verdachte gaat naar huis; het onderzoek kan verdergaan. |
| Vrijheid onder voorwaarden | De verdachte gaat naar huis, maar moet zich aan voorwaarden houden, hoogstens drie maanden en verlengbaar. |
| Vrijlating tegen borgsom | De verdachte komt pas vrij nadat een borgsom is gestort. |
| Aanhoudingsbevel met elektronisch toezicht | De hechtenis wordt thuis uitgevoerd, met een enkelband. |
| Aanhoudingsbevel in de gevangenis | De verdachte blijft opgesloten tot de raadkamer beslist. |
Meer over de borgsom leest u in onze uitleg over voorlopige hechtenis en borgtocht.
Procureur des Konings en onderzoeksrechter: wie doet wat
De procureur des Konings vervolgt namens de samenleving; de onderzoeksrechter is een onafhankelijke rechter die het onderzoek leidt en over de aanhouding beslist.
De procureur beslist in de eerste uren over de arrestatie en kan een onderzoeksrechter vorderen. Hij is later ook partij op de raadkamer.
De onderzoeksrechter onderzoekt à charge en à décharge. Hij kan onder meer huiszoekingen bevelen, getuigen horen en een aanhoudingsbevel geven.
Na het aanhoudingsbevel: advocaat, contact en raadkamer
Na het aanhoudingsbevel mag de verdachte meteen vrij met zijn advocaat spreken, en binnen vijf dagen volgt de eerste zitting van de raadkamer.
De onderzoeksrechter kan wel het contact met andere personen dan de advocaat verbieden. Zo’n algemeen verbod duurt hoogstens drie dagen en kan niet worden verlengd.
Daarom kan de familie in de eerste dagen soms nog niet op bezoek.
De raadkamer toetst of het bevel regelmatig is en of de hechtenis nodig blijft. Lees ook wat er op de zitting van de raadkamer gebeurt.
Het verdere ritme van de zittingen leest u op onze pagina over de advocaat bij voorlopige hechtenis. Over de latere termijnen gaat ook de verlenging met twee maanden.
Welke wet geldt? Het aanhoudingsbevel staat in de Wet voorlopige hechtenis van 20 juli 1990, waarvan artikel 16 sinds 1 september 2026 naar de strafniveaus van het nieuwe Strafwetboek verwijst.
Veelgestelde vragen
Wat doet een onderzoeksrechter?
Een onderzoeksrechter leidt een gerechtelijk onderzoek, meestal in zwaardere zaken of wanneer dwangmaatregelen nodig zijn zoals een huiszoeking of een aanhouding. Hij verzamelt bewijs voor en tegen de verdachte. Tijdens het onderzoek is hij de enige die een aanhoudingsbevel kan geven.
Wat zijn ernstige aanwijzingen van schuld?
Dat zijn concrete elementen in het dossier die erop wijzen dat de verdachte het feit heeft gepleegd. Het is geen bewijs van schuld: de verdachte blijft vermoed onschuldig.
Wat gebeurt er als de 48 uur voorbij zijn?
Is er binnen 48 uur geen aanhoudingsbevel betekend, dan moet de verdachte worden vrijgelaten. Het onderzoek kan daarna gewoon verdergaan.
Kan ik in beroep gaan tegen het aanhoudingsbevel zelf?
Tegen het bevel van de onderzoeksrechter staat geen rechtstreeks beroep open. De controle gebeurt door de raadkamer, en tegen haar beslissing kan wel hoger beroep.
Contacteer ons kantoor met uw vragen
Is er een aanhoudingsbevel, dan is de eerste zitting van de raadkamer de volgende kans om de hechtenis te betwisten of een vrijlating onder voorwaarden te vragen.
Ons kantoor staat verdachten bij in strafrecht in Antwerpen en omgeving.
Bel ons kantoor op werkdagen op +32 476 22 04 02 of stuur ons een bericht via het contactformulier.
